วันพฤหัสบดีที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2554

แผนภูมิ (Chart)

ความหมายของแผนภูมิ

            แผนภูมิ  หมายถึง ทัศนวัสดุที่ใช้ เส้น คำอธิบาย สัญลักษณ์ สี อักษร หรือภาพ เพื่อแสดงความสัมพันธ์ของเรื่องราวต่างๆ  ช่วยให้ง่ายต่อความเข้าใจ

ประเภทของแผนภูมิ

แผนภูมิ มี 9 ประเภทดังนี้

1.แผนภูมิแบบตาราง (Tabular Charts)
              เป็นแผนภูมิที่เสนอข้อมูลที่เป็นตัวเลขและมีเวลาเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เช่น ตารางรถไฟเข้าออกสถานี หรือ แผนภูมิที่เสนอข้อมูลสินค้าเข้าสินค้าออกแต่ละเดือนในปีหนึ่งๆ เป็นต้น
    ตัวอย่าง

2.แผนภูมิแบบอธิบายภาพ (Illustrative Charts)
            ใช้แสดงส่วนต่างๆ ของภาพหรือบอกรายละเอียดของภาพ เช่น อวัยวะต่างๆ ของคน ส่วนต่างๆ ของดอกไม้ เป็นต้น
     ตัวอย่าง  แผนภูมิแสดงส่วนประกอบของพืชใบเลี้ยงคู่

3.แผนภูมิแบบต้นไม้ (Tree Charts)
            แผนภูมิแบบนี้ ใช้ในกรณีที่ต้องการแสดงให้รู้ว่าของสิ่งหนึ่งนั้นสามารถแยกเป็นส่วนย่อยอะไรได้บ้าง  ของกิ่งก้านของต้นไม้ โดยยึดหลักการแตกของกิ่งก้านเป็นหลัก โดยจะแสดงให้เห็นว่า สิ่งหนึ่งสามารถจำแนกออกเป็นส่วนย่อยได้อีกหลายส่วน เปรียบเสมือนต้นไม้ที่แตกกิ่งออกไป เช่น การคมนาคมมี 3 ทางคือทางบก ทางน้ำ ทางอากาศ เป็นต้น
    ตัวอย่าง  แผนภูมิแบบต้นไม้

4.แผนภูมิแบบสายธาร(Stream Charts)
         ลักษณะของแผนภูมิแบบนี้ จะเปรียบเหมือนกับการรวมตัวของลำธารน้ำกลายเป็นลำคลอง และแม่น้ำที่กว้างใหญ่ขึ้น โดยจะแสดงให้เห็นว่าสิ่งหนึ่งเกิดจากหลายสิ่งรวมกัน ซึ่งจะตรงกันข้ามกับแผนภูมิแบบต้นไม้ เช่น คอมพิวเตอร์เกิดจากอุปกรณ์ต่างๆ เช่น ชิพ เมนบอร์ด จอภาพ ขนมปังเกิดจาก แป้ง ยีสต์ น้ำตาล เป็นต้น

5.แผนภูมิแบบเปรียบเทียบ(Comparison Charts)
             เป็นแผนภูมิที่ใช้แสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างสิ่งของสองสิ่งทางด้านรูปร่าง ลักษณะ ขนาด แนวความคิด ของสิ่งต่างๆ เช่น การเปรียบเทียบการแต่งกายในสมัยต่างๆ พืชใบเลี้ยงเดี่ยวกับใบเลี้ยงคู่ เป็นต้น

6.แผนภูมิแบบองค์การ(Organization Charts)
         เป็นแผนภูมิที่ใช้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของสายงานในองค์การ นิยมใช้เส้นโยงความสัมพันธ์ของหน่วยงานย่อย ที่เกี่ยวข้องกันโดยตรงและใช้เส้นประ หรือเส้นจุดไข่ปลา แสดงความสัมพันธ์ของหน่วยงานย่อยที่เกี่ยวข้องกันโดยอ้อม เช่น แผนภูมิแสดงสายงานการบริหารโรงเรียน เป็นต้น

7.แผนภูมิแบบต่อเนื่อง(Flow Charts)
           ใช้แสดงเรื่องราว กิจกรรม การทำงานเป็นขั้นตอนตามลำดับต่อเนื่อง ตลอดจนการแสดง วงจรชีวิตที่เป็นลำดับต่อเนื่อง เช่น วงจรชีวิตของผีเสื้อ

8.แผนภูมิแบบวิวัฒนาการ(Developmental Charts)
         แสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่างๆ ต่อเนื่องกันเป็นลำดับ แต่ไม่ย้อนกลับมาที่จุดเริ่มต้นอีก

9. แผนภูมิขยายส่วน (Enlarging Charts)
           เป็นแผนภูมิที่มุ่งแสดงให้เห็นลายละเอียดของส่วนเล็กๆ   ขยายให้ใหญ่ขึ้นเน้นส่วนที่ต้องการ ให้เห็นชัดเจนขึ้น โดยขยายเฉพาะบางส่วน


ลักษณะของแผนภูมิที่ดี

1.เป็นแบบง่ายๆ ไม่สลับซับซ้อนหรือยุ่งยาก
2.แสดงแนวความคิดเพียงแนวคิดเดียว
3.เนื้อหาถูกต้อง ทันสมัย ตรงกับวัตถุประสงค์
4.สามารถดึงดูดความสนใจของผู้เรียน สร้างความประทับใจ
5.มีขนาดใหญ่พอเหมาะกับกลุ่มผู้เรียน
6.ใช้สีเรียบๆ เพียง 2-3 สี หรือใช้เพื่อเน้นความสนใจ
7.ตัวอักษรที่ใช้ควรเป็นแบบที่อ่านง่าย ประณีตบรรจงและควรเป็นแบบเดียวกัน
8.นอกจากต้องการเน้นชื่อเรื่องและเนื้อหาควรสอดคล้องกับภาพและใช้ตัวอักษรที่โตกว่าคำบรรยาย
9.คำบรรยายควรใช้ข้อความสั้นๆ กะทัดรัด
10.สัญลักษณ์หรือรูปภาพควรเป็นแบบง่ายๆ ไม่แสดงรายละเอียดมากนัก


ประโยชน์ของแผนภูมิ

1. มองเห็นภาพรวมของของความสัมพันธ์ได้ชัดเจน            
2. แสดงสิ่งที่เป็นนามธรรมออกมาในรูปธรรม ช่วยทำให้เข้าใจง่ายขึ้น     
3. ทำให้เห็นกรอบความคิดชัดเจนยิ่งขึ้น        
4. ช่วยให้งานและแนวคิดมีคุณค่ามากยิ่งขึ้น                        
5. ช่วยในการแก้ปัญหาหรือหาคำตอบได้ง่ายและเร็วขึ้น  
6. ช่วยในการจำลองเหตุการณ์และการนำเสนอได้เห็นภาพชัดเจน


ทฤษฎีสี (COLOR THEORY)

ความเป็นมาของสี
              สีเป็นสิ่งที่มีความสำคัญอย่างหนึ่งในการดำรงชีวิต  ซึ่งมนุษย์รู้จักสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในชีวิตประจำวัน  มาตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์ในอดีตกาล  มนุษย์ได้ค้นพบสีจากแหล่งต่าง ๆ จากพืช  สัตว์  ดิน และแร่ธาตุนานาชนิด  จากการค้นพบสีต่าง ๆ เหล่านั้น  มนุษย์ได้นำเอาสีต่างๆมาใช้ประโยชน์อย่างกว้างขวาง  โดยนำมาระบายลงไปบนสิ่งของภาชนะเครื่องใช้หรือระบายลงไปบนรูปปั้น  รูปแกะสลัก   เพื่อให้รูปเด่นชัดขึ้น  มีความเหมือนจริงมากขึ้น  รวมไปถึงการใช้สีวาดลงไปบนผนังถ้ำ  หน้าผา  ก้อนหิน เพื่อใช้ถ่ายทอดเรื่องราว และทำให้เกิดความรู้สึกถึงพลังอำนาจที่มีอยู่เหนือสิ่งต่างๆ ทั้งปวง

ที่มาของสี
สีที่มนุษย์ใช้อยู่ทั่วไป ได้มาจาก 
      1.สสารที่มีอยู่ตามธรรมชาติ  นำมาใช้โดยตรง หรือด้วยการสกัด  ดัดแปลงบ้าง จากพืช สัตว์  ดิน แร่ธาตุต่าง ๆ
      2.สสารที่ได้จากการสังเคราะห์  ผลิตขึ้นโดยกระบวนการทางเคมี เป็นสารเคมีที่ผลิตขึ้น 
      3.แสง เป็นพลังงานชนิดเดียวที่ให้สี โดยอยู่ในรูปของรังสี (Ray) ที่มีความเข้มของแสง อยู่ในช่วงที่สายตามองเห็นได้ 

ความสำคัญของสี
        สีเป็นองค์ประกอบที่มีอิทธิพลต่อความรู้สึก อารมณ์ และจิตใจ  สีจะให้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ เช่น
 1.ใช้ในการจำแนกสิ่งต่าง ๆ เพื่อให้เห็นชัดเจน
 2.ใช้ในการจัดองค์ประกอบของสิ่งต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความสวยงาม กลมกลืน เช่น การแต่งกาย  การจัดตกแต่งบ้าน
 3.ใช้ในการจัดกลุ่ม พวก คณะ ด้วยการใช้สีต่าง ๆ เช่น คณะสี  เครื่องแบบ
 4.ใช้ในการสื่อความหมาย เป็นสัญลักษณ์ หรือใช้บอกเล่าเรื่องราว
 5.ใช้ในการสร้างสรรค์งานศิลปะ เพื่อให้เกิดความสวยงาม  สมจริงและน่าสนใจ
 6.เป็นองค์ประกอบในการมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ของมนุษย์ 

ความหมายของสี
            ทฤษฎีสี หมายถึง ลักษณะกระทบต่อสายตาให้เห็นเป็นสีมีผลถึงจิตวิทยา คือมีอำนาจให้เกิดความเข้มของแสงที่อารมณ์และความรู้สึกได้ การที่ได้เห็นสีจากสายตา สายตาจะส่งความรู้สึกไปยังสมองทำให้เกิดความรู้สึกต่างๆตามอิทธิพลของสี เช่น สดชื่น ร้อน ตื่นเต้น เศร้า สีมีความหมายอย่างมาก
              สี  คือ  ลักษณะของแสงที่ปรากฏแก่สายตาให้เห็นเป็นสี (พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน) 
สีในทางวิทยาศาสตร์   หมายถึง เป็นคลื่นแสงหรือความเข้มของแสงที่สายตาสามารถมองเห็น
สีในทางศิลปะ    หมายถึง ทัศนธาตุอย่างหนึ่งที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของงานศิลปะ และใช้ในการสร้างงานศิลปะ โดยจะทำให้ผลงานมีความสวยงาม  ช่วยสร้างบรรยากาศ มีความสมจริง เด่นชัดและน่าสนใจมากขึ้น


ประเภทของแม่สี
แม่สีในยุคปัจจุบัน อาจจำแนกออกได้เป็น 3 ประเภท
 1.แม่สีจิตวิทยา
              เป็นสีในกลุ่มที่มีอิทธิพลต่อความรู้สึก และมีผลต่อจิตใจของมนุษย์  มักใช้ในการรักษาคนไข้  เช่นโรคประสาท หรือโรคทางจิต แม่สีจิตวิทยาสี 4 สีประกอบด้วย สีแดง สีเหลือง สีเขียว และสีน้ำเงิน

2.แม่สีวิทยาศาสตร์
               เป็นสีที่เกิดจากการสร้างหรือประดิษฐ์ขึ้นจากกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ แม่สีในกลุ่มนี้ประกอบด้วย สีแสด สีเขียวมรกต และสีม่วง

3.แม่สีศิลปะ
                แม่สีศิลปะหรือแม่สีวัตถุธาตุ หมายถึง สีที่ใช้ในการวาดภาพ หรือสร้างสรรค์ผลงานทางศิลปะทั่วๆ  แม่สีในกลุ่มนี้ประกอบด้วย สีแดง สีเหลือง และสีน้ำเงิน


คุณลักษณะของสี
สีแท้ (HUE) 
      สีที่ยังไม่ถูกสีอื่นเข้าผสม เป็นลักษณะของสีแท้ที่มีความสะอาดสดใส เช่น แดง เหลือง น้ำเงิน
 
สีอ่อนหรือสีจาง (TINT) 
     ใช้เรียกสีแท้ที่ถูกผสมด้วยสีขาว เช่น สีเทา
, สีชมพู 
สีแก่ (SHADE) 
     ใช้เรียกสีแท้ที่ถูกผสมด้วยสีดำ เช่น สีน้ำตาล



วงจรสี
สีขั้นที่ 1 หรือแม่สี (Primary Colours)แม่สี ประกอบด้วยสี 3 สี คือ 
        สีแดง
 
        สีเหลือง
 
        สีน้ำเงิน
 
ซึ่งเป็นสีที่ไม่สามารถ ผสมได้จากสีใดๆ

สีขั้นที่ 2 (Secondary Colours)
สีขั้นที่ 2 ประกอบด้วยสี 3 สี คือ 
         สีส้ม
 (แดง + เหลือง) 
         สีเขียว
 (เหลือง + น้ำเงิน) 
         สีม่วง
 (แดง + น้ำเงิน) 
สีกลุ่มนี้ได้จากการผสมแม่สี 2 สีเข้าด้วยกัน


สีขั้นที่ 3 (Intermediate Colours)
          สีขั้นที่ 3 ได้จากการผสมแม่สีกับสีขั้นที่ 2 จึงได้สีเพิ่มอีก 6 สี ได้แก่ 
สีแดงอมส้ม
 
สีเหลืองอมส้ม
 
สีเขียวอมเหลือง
 
สีน้ำเงินอมเขียว
 
สีน้ำเงินอมม่วง
 
สีม่วงอมแดง

สีขั้นที่ 4 หรือสีตรงข้าม (Complementary Colours)
      ได้จากการผสมสีที่อยู่ตรงข้ามกันของวงจรสี ถ้าผสมในสัดส่วนเท่าๆ กันจะได้ สีดำ หรือ สีเทาเข้ม
          

แต่ถ้าผสมในสัดส่วนที่ไม่เท่ากันก็จะได้สีที่เข้มขึ้น เช่น 

* สีส้ม
 75% ผสมกับ สีน้ำเงิน 25% จะได้ สีส้มเข้มที่คล้ายสีน้ำตาล 

* สีน้ำเงิน
 75% ผสมกับ  สีส้ม 25% จะได้ สีน้ำเงินเข้มที่คล้ายสีเขียวอมน้ำเงิน 
* สีม่วงอมแดง
 75% ผสมกับ สีเขียวอมเหลือง 25% จะได้ สีม่วงตุ่น 


         นอกจากนี้วงจรสี ยังช่วยให้เราแบ่งสีออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่คือ สีโทนร้อน และ สีโทนเย็น   
สีโทนเย็น (Cool Colours)                                                                    สีโทนร้อน (Warm Colours)
ให้ความรู้สึกสงบ สบาย เย็น                                                                
ให้ความรู้สึกร้อน ตื่นเต้น


สีตรงข้าม
           สีตรงข้าม คือ การใช้ชุดสีหรือคู่สีที่ตัดกันรุนแรง เป็นสีที่อยู่ตรงข้ามกันในวงจรสีและเป็นสีที่อยู่ต่างวรรณะกัน สีสองสีเมื่อนำมาใช้คู่กันจะทำให้สีทั้งสอง มีความสว่าง และสดใสมากขึ้น การใช้สีแบบนี้ให้ความรู้สึกตื่นเต้น มีชีวิตชีวา เช่นกันสีที่อยู่ตรงข้ามกันในวงจรสี มีทั้งหมด 6 คู่ คือ
                 สีเหลือง                      กับ                 สีม่วง
                 สีเขียว                         กับ                 สีแดง
                 สีส้ม                            กับ                 สีน้ำเงิน
                 สีเขียวเหลือง               กับ                  สีม่วงแดง
                 สีเขียวน้ำเงิน               กับ                   สีส้มแดง
                 สีส้มเหลือง                 กับ                   สีม่วงน้ำเงิน

ความรู้สึกเกี่ยวกับสีในเชิงจิตวิทยา 













กรวยประสบการณ์ (Cone of Experience)

      ประวัติของเอ็ดการ์เดล


               เอ็ดการ์เดล     (27 เมษายน 1900 - 8 มีนาคม 1985)  เป็นนักศึกษาศาสตร์ชาวอเมริกัน  ผู้พัฒนาที่มีชื่อเสียงของกรวยประสบการณ์  เขาทำผลงานหลายอย่าง เพื่อการเรียนการสอนภาพและเสียง  รวมถึงวิธีการในการวิเคราะห์เนื้อหาของภาพเคลื่อนไหว  เขาเป็นอาจารย์ของการศึกษาที่มหาวิทยาลัยแห่งรัฐโอไฮโอ
               เอดการ์ เดล     เชื่อว่าประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรม จะทำให้เกิดการเรียนรู้แตกต่างจากประสบการณ์ที่เป็นนามธรรม ดังนั้นจึงจำแนกสื่อการสอนโดยยึดประสบการณ์เป็นหลัก  เรียงตามลำดับจากประสบการณ์ที่ง่ายไปยาก 10 ขั้น เรียกว่า กรวยประสบการณ์ (Cone of Experience)  ดังรูป



ขั้นตอนของประสบการณ์การเรียนรู้และการใช้สื่อแต่ละประเภท ดังนี้


ขั้นที่ 1
ประสบการณ์ตรง  (Direct  Purposeful  Experience)

    
       เป็นประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรมมากที่สุด ทำให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง เช่น เล่นกีฬา ทำอาหาร ปลูกพืชผัก หรือเลี้ยงสัตว์ เป็นต้น

ขั้นที่ 2
ประสบการณ์จำลอง  (Contrived Simulation Experience)

 
           เป็นกรณีที่ประสบการณ์หรือของจริงมีข้อจำกัดจำเป็นต้องจำลองสิ่งต่าง ๆ เหล่านั้นมาศึกษาแทน  
  เช่น หุ่นจำลอง ของตัวอย่าง การแสดงเหตุการณ์จำลองทางดาราศาสตร์  เป็นต้น

ขั้นที่ 3
ประสบการณ์นาฏการ  (Dramatized Experience)

  
    เป็นประสบการณ์ที่จัดขึ้นแทนประสบการณ์ตรงหรือเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้นในอดีตหรืออาจเป็นความคิด ความฝัน สามารถเรียนด้วยประสบการณ์ ตรงหรือประสบการณ์จำลองได้  เช่น การแสดงละคร  บทบาทสมมุติ เป็นต้น

ขั้นที่ 4 
การสาธิต (Demonstration)

 
          เป็นการอธิบายข้อเท็จจริงลำดับความคิดหรือกระบวนการเหมาะสมกับเนื้อหาที่ต้องการความ เข้าใจ ความชำนาญหรือทักษะ เช่น การสาธิต การผายปอด การสาธิตการเล่นของครูพละ เป็นต้น

ขั้นที่ 5
การศึกษานอกสถานที่ (Field Trip)

 
          เป็นประสบการณ์เรียนรู้ที่ได้จากแหล่งความรู้ภายนอกห้องเรียนในสภาพจริง  เพื่อเปิดโอกาสให้
นักเรียนรู้หลายด้าน  ได้แก่  การศึกษาความรู้จากสถานที่สำคัญ  เช่น  โบราณสถาน  โรงงาน
อุตสาหกรรม  เป็นต้น 
ขั้นที่ 6  
นิทรรศการ (Exhibition)

 
       เป็นการจัดประสบการณ์ให้ผู้เรียนได้รับด้วยการดูเป็นส่วนใหญ่อาจจัดแสดงสิ่งต่าง ๆ เช่น ของ
จริง หุ่นจำลอง วัสดุสาธิต แผนภูมิ  ภาพยนตร์ เป็นต้น

ขั้นที่ 7
ภาพยนตร์ /โทรทัศน์ (Motion Picture / Television)

 
       เป็นประสบการณ์ที่ให้ทั้งภาพเคลื่อนไหวและเสียงประกอบ   แต่โทรทัศน์มีความเป็นรูปธรรม
มากกว่าภาพยนตร์  เนื่องจากโทรทัศน์สามารถนำเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น ในขณะนั้นมาให้ชมได้ใน
เวลาเดียวกันที่เรียกว่า “การถ่ายทอดสด” ในขณะที่ภาพยนตร์เป็น การบันทึกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และ
ต้องผ่านกระบวนการล้างและตัดต่อฟิล์มก่อนจึงจะนำมาฉายให้ชมได้


ขั้นที่ 8

ภาพนิ่ง/การบันทึกเสียง  (Picture/Recording)

 
 เป็นประสบการณ์ที่รับรู้ได้ทางใดทางหนึ่งระหว่างการฟังและการพูด ซึ่งนับเป็นนามธรรม
มากขึ้น ได้แก่  เทปบันทึกเสียง  แผ่นเสียง ซึ่งต้องอาศัยเรื่องการขยายเสียง  ส่วนภาพนิ่ง  ได้แก่  รูปภาพทั้งชนิดโปร่งแสงที่ใช้กับเครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ สไลด์ภาพนิ่งจากคอมพิวเตอร์  และ ภาพบันทึกเสียง ที่ใช้กับเครื่องฉายภาพทึบแสง เป็นต้น


ขั้นที่ 9

ทัศนสัญลักษณ์  (Visual Symbol)

  
          เป็นสัญลักษณ์ที่สามารถรับรู้ได้ด้วยระบบประสาทสัมผัสทางตา มีความเป็นนามธรรมมากขึ้น  
จำเป็นที่จะต้องคำนึงถึงประสบการณ์ของผู้เรียนเป็นพื้นฐาน  คือ  แผนภูมิ  ภาพโฆษณา  การ์ตูน  แผนที่ 
และสัญลักษณ์ต่างๆ

ขั้นที่  10
วจนสัญลักษณ์ (Verbal Symbol)

 
       เป็นสัญลักษณ์ทางภาษา เป็นประสบการณ์ขั้นสุดท้าย  ซึ่งเป็นนามธรรมมากที่สุด  ได้แก่  การใช้ตัวหนังสือแทนคำพูด ได้แก่ คำพูด คำอธิบาย หนังสือ เอกสาร แผ่นปลิว แผ่นพับ ที่ใช้ตัวอักษร ตัวเลข แทนความหมายของสิ่งต่าง ๆ นับเป็นประสบการณ์ที่เป็นนามธรรมมากที่สุด 




ที่มา: http://jiwkuff03.multiply.com/journal/item/38